Wanneer we in Portugal aan vloerbedekking denken, denken we in eerste instantie aan koele marmeren of keramische tegels om onze huizen zo koel mogelijk te houden. Maar vloerkleden hebben ook hun plaats, misschien om smaak toe te voegen aan uw inrichting, kleuren samen te brengen, of juist om een beetje warmte te creëren tijdens de koelere maanden.

Zo is er het traditionele tapijt van Portugal, het Arraiolos Tapijt, dat meer weg heeft van een wandtapijt en dat al sinds de Middeleeuwen bestaat.

Ze worden met de hand gemaakt, zonder weefgetouw, en lange tijd werd aangenomen dat het de Arabieren waren die dit exotische tapijt hierheen hebben gebracht, maar in feite werden de tapijten van Arraiolos beïnvloed door Perzische en Turkse tapijten en werden zij reeds in de 15e eeuw bijzonder gewaardeerd.

De aankomst in Arraiolos

Er is hier sprake van een rijke geschiedenis, die teruggaat tot de Moren, die honderden jaren lang de culturen van dit gebied domineerden, totdat ze in 1492 door koningin Isabella van Spanje uit Spanje werden verdreven, waarbij sommigen naar het westen vluchtten, naar Portugal, waar ze zich in de stad Arraiolos vestigden.

In 1511 werden de Moren ook door Portugal verdreven, maar de plaatselijke bevolking had zich de kennis van het borduren en het maken van tapijten al eigen gemaakt.

De cultuur van het Midden-Oosten, met inbegrip van de Perzische textieltechnieken, reisde gemakkelijk naar Iberië, en het is waarschijnlijk dat de Moorse edelen hun bekwame tapijtmakers met zich mee brachten.

Ondanks hun verdwijning bleven plaatselijke ambachtslieden deze prachtige ontwerpen vervaardigen, waarbij veel werkplaatsen gevestigd waren in kloosters, waar Portugese kleurstellingen en volksmotieven hun intrede deden.

Zo begon het borduren van Arraiolos op grote schaal. Vrouwen en kinderen borduurden de ontwerpen, die in de loop van de tijd enorm veranderden, maar tot op de dag van vandaag hebben de Arraiolos tapijten de oorspronkelijke structuur van de Perzen behouden: grote centrale motieven die het leven symboliseren, vier hoeken die de vier elementen voorstellen, en verschillende theologische verwijzingen, maar in de loop van de tijd begonnen meer westerse en karakteristieke Portugese motieven de Arraiolos tapijtstukken te overheersen.

Arraiolos is een dorp even ten noorden van Évora waar van oudsher vrouwen deze tapijten al minstens sinds de 16e eeuw vervaardigden. Nu is tapijtweven een bedreigde kunst, en in Arraiolos zijn veel ateliers gesloten, en het kan moeilijk zijn een handwerksman te vinden die nog borduurt.

Hoewel u misschien niet meer zult zien dat ze op straat worden gemaakt, zult u wel een winkel vinden die ze verkoopt, en misschien is daar wel een ambachtsman te vinden die er een maakt, of u kunt een bezoek brengen aan het beroemde tapijtenmuseum, Centro Interpretativo do Tapete de Arraiolos, dat een perfecte plaats is om een bezoek te brengen en alles over deze beroemde tapijten te leren.

In de tweede helft van de 19e eeuw werden er praktisch geen Arraiolos-tapijten meer gemaakt. Er waren alleen nog borduurders die tapijten maakten op bestelling of voor hun eigen huishouden.

Een in 1916 in Évora opgerichte werkplaats hielp de kwijnende industrie nieuw leven in te blazen, en deze wordt nu gereguleerd door een beroepsorganisatie.

Borduurtechniek

In de 18de eeuw waren ze erg in trek bij de aristocratie. Ze dienden niet alleen om vloeren te beschermen en te versieren, maar ook om rijkdom te tonen, en als ze goed onderhouden werden, gingen ze jaren mee.

Deze prachtige tapijten zijn niet goedkoop, want ze worden met de hand gemaakt. De motieven worden steek voor steek op het doek of linnen geborduurd, meestal met wollen draad.

De techniek is een vorm van kruissteek die de ondergrond volledig bedekt. De steek die voor de tapijten wordt gebruikt, wordt gewoonlijk de "Arraiolos steek" genoemd - een schuine halve kruissteek, waarvan wordt gezegd dat hij van Slavische oorsprong is, en populair zou zijn geweest bij de Arabieren die Spanje en Portugal bezetten.

De uitvoering begint lang voor het borduurwerk - het vinden van de juiste afbeelding, de juiste kleuren, het bepalen van de afmetingen en het vergroten van het ontwerp zodat alles in verhouding is - het kost allemaal uren en uren omdat tapijtwerk een handmatige ambacht is, steek voor steek gemaakt.

Het tempo hangt af van de handen die het maken, ze zeggen dat het niet kan worden gehaast, zoals goede wijn!

Tot het midden van de 20e eeuw was de vraag groot, maar in de jaren 80 begon men tapijten elders te produceren, maar dat zijn geen Arraiolos tapijten - alleen tapijten die op de Arraiolos manier zijn gemaakt!