De vrouw die stilstaat en de vrouw die meegaat met de stroom

Elke ochtend maak ik een wandeling langs de Taag. Soms is de rivier zilverkleurig en kalm, als gepolijst glas dat zich uitstrekt naar de oevers van Lissabon. Soms is hij donker en onrustig, gevormd door wind, getij en weer. In de zon glinstert hij van het licht. Tijdens een storm wordt hij bijna zwart. Boten varen rustig rond de pier van Alcochete. De Vasco da Gama-brug strekt zich in oostelijke richting over de rivier uit, terwijl in de verte de rode boog van de 25 de Abril-brug en het imposante witte standbeeld van Christus de Koning over de stad waken.

De rivier is nooit hetzelfde. En toch is hij altijd zichzelf.

Toen ik hem de afgelopen jaren gadesloeg, moest ik vaak denken aan een regel van de Portugese dichter Fernando Pessoa, geschreven vanuit het perspectief van zijn herdersdichter Alberto Caeiro. Hij schreef dat de Taag naar de wereld leidt. Nu ik hier naast hem sta, vraag ik me soms af of rivieren ons ook terug naar onszelf leiden.

Misschien is dat de reden waarom ik aan de Taag moest denken terwijl ik nadacht over een creatieve samenwerking die meer dan tien jaar na mijn eerste kennismaking met het werk van de Zweedse kunstenares Ingela Johansson tot stand kwam. Lang voordat er een roman was, was er een schilderij.

Toen we in Maleisië woonden, kochten mijn man en ik een van Ingela’s werken: een vrouw in een rode jurk die voor de skyline van Singapore stond. Jaren later kochten we er nog een, een eenzame vrouw die voor een immense oranje zon stond. Beide schilderijen spraken iets aan dat ik nog niet helemaal onder woorden kon brengen. Beide verbeeldden vrouwen die op de drempel stonden tussen het leven dat ze hadden geleefd en het leven dat hen stilletjes vooruit riep.

Toen ik eindelijk mijn roman, *The Red Silk Dress*, had voltooid, stuurde ik Ingela een vroeg exemplaar en vroeg ik of ze zou willen overwegen er een aanbeveling voor te schrijven. Niet alleen schreef ze een oprechte aanbeveling, er gebeurde ook iets onverwachts. Het boek raakte haar diep, en we begonnen te praten over een artistieke en literaire samenwerking. In plaats van scènes uit de roman te illustreren, reageerde Ingela op zeven emotionele keerpunten in het verhaal, en samen creëerden we *RED: Seven Emotional Thresholds*, een verzameling schilderijen geïnspireerd door de transformatieve reis van Claudette, de hoofdpersoon van mijn roman.

Pas later vertelde ze me dat ze de collectie had geschilderd aan de oever van de Klarälven, de rivier die vlakbij haar huis in Zweden stroomt. Misschien is het dan ook geen wonder dat rivieren stilletjes onder de hele samenwerking leken te stromen.

Elk schilderij legt een moment vast waarop er iets verschuift. Niet dramatisch, maar doelgericht.

“Het water raakte iets diepers, iets instinctiefs, iets levends, en haar lichaam begon zich te herinneren wat het leven haar had geleerd te vergeten.” Natalie Turner

Van alle zeven spraken er twee mij het meest aan. De eerste was ‘Sovereign in Red’. Een vrouw staat rechtop naast het water, stevig op de grond en zelfverzekerd. Er zit kracht in haar houding en zekerheid in haar aanwezigheid. Toen ik het voor het eerst zag, herkende ik iets vertrouwds. Het sprak over kwaliteiten waarop ik gedurende een groot deel van mijn leven heb vertrouwd: onafhankelijkheid, moed, veerkracht en de bereidheid om opnieuw te beginnen.

De tweede was The Living Current. Geïnspireerd door een scène uit The Red Silk Dress waarin Claudette voorzichtig de Rivier van de Duizend Lingas in Cambodja betreedt, toont het een vrouw ondergedompeld in het water, gekleed in het rood, die zich overgeeft aan de stroming.

De Rivier van de Duizend Lingas is een echte plek. Verborgen in de Cambodjaanse jungle liggen onder het stromende water eeuwenoude gravures, symbolen die worden geassocieerd met creativiteit, vruchtbaarheid, levenskracht en vernieuwing. In de roman stapt Claudette het water in met het stille besef dat er iets in haar al is begonnen te veranderen.

In Ingela’s schilderij is alle voorzichtigheid verdwenen. De vrouw tast het water niet af. Ze is er al in gestapt. Ze verzet zich niet tegen de stroming. Ze laat zich erdoor meevoeren.

Toen het moment kwam om één schilderij uit de collectie te kiezen om voor mezelf te houden, twijfelde ik. *Sovereign in Red* sprak de vrouw aan die daar staat: sterk, helder, beheerst. The Living Current sprak tot de vrouw die meegaat met de stroom: sensueel, instinctief, levendig. Lange tijd dacht ik dat kracht de eigenschap was die ik het meest bewonderde. Toch koos ik voor ‘The Living Current ’.

Er zit iets oers en diep vrouwelijks in, alsof de vrouw in meer dan alleen water stapt. Ze geeft zich over aan intuïtie, aan verlangen, aan het leven zelf. Het schilderij voelt levend aan. Het ademt. Misschien heb ik het gekozen omdat het iets onthulde wat ik nog aan het leren was. Er zijn periodes in het leven die van ons vragen om standvastig te blijven. En er zijn periodes die van ons vragen om op de stroming te vertrouwen.

„Staande op vaste grond herwon ze de waarheid over wie ze was.” Natalie Turner

Terwijl ik nu langs de Taag loop, merk ik dat ik vaak aan dat onderscheid denk. De rivier reageert op wat de dag ook brengt. Licht, weer, wind en getij bewegen over het oppervlak en veranderen het uiterlijk volledig. Toch blijft ze op de een of andere manier zichzelf. Misschien geldt dat ook voor ons. Hoe ouder ik word, hoe meer ik vermoed dat transformatie niet gaat over iemand anders worden. Het gaat erom vollediger te worden wie we al zijn.

Vandaag de dag is de samenwerking met Ingela verder gegroeid dan het boek zelf. De schilderijen zijn onderdeel geworden van Red Silk-salons, gesprekken, prenten en tentoonstellingen. Mensen staan ervoor en beginnen te praten over hun eigen leven, hun eigen drempels, hun eigen momenten van wording.

Dat voelt passend. Want kunst, op haar best, vertelt ons niet zomaar een verhaal. Ze helpt ons ons eigen verhaal te herkennen.

En misschien is dat wat zowel de Taag als The Living Current mij blijven leren.

Sommige drempels vragen om kracht. Andere vragen om zachtheid. Bij sommige moet je standhouden. Bij andere moet je meegaan met de stroom.

------------Om de RED-collectie te bekijken, meer te lezen over de samenwerking en je aan te melden voor toekomstige Red Silk-salons, ga je naar: www.theredsilkdress.com

Over Natalie:

Natalie Turner is een Britse schrijfster die in Lissabon woont. Haar debuutroman, *The Red Silk Dress*, gaat over identiteit en verlangen. Ze is ook internationaal actief als leiderschapsadviseur en is de oprichtster van Women Who Lead.