Op de Europese Dag voor slachtoffers van de wereldwijde klimaatcrisis heeft een coalitie van 12 organisaties een open brief aan de Portugese regering en lokale overheden gestuurd, waarin wordt aangedrongen op een snellere uitvoering van maatregelen voor klimaatadaptatie.

Tot de ondertekenaars behoren Zero, Quercus, Geota, Greenpeace Portugal, WWF Portugal en het Portugese netwerk van ambassadeurs van het Europees Klimaatpact.

Landelijk netwerk

Deze oproep is gericht aan premier Luís Montenegro, de ministeries die verantwoordelijk zijn voor Milieu en Energie, Gezondheid, en Infrastructuur en Huisvesting, evenals aan de Nationale Vereniging van Portugese Gemeenten.

De organisaties stellen dat de stedelijke gebieden in Portugal slecht zijn voorbereid op de steeds vaker voorkomende en langdurige periodes van extreme hitte. Zij pleiten voor de oprichting van een landelijk netwerk van klimaatschuilplaatsen en voor het in kaart brengen van bestaande openbare en particuliere ruimtes, zoals bibliotheken, parken en zwembaden, waar inwoners tijdens hittegolven verkoeling kunnen zoeken.

Ze pleiten ook voor het versnellen van renovaties aan gebouwen om de thermische efficiëntie te verbeteren en voor het installeren van airconditioning in voorzieningen voor kwetsbare mensen, waaronder kinderdagverblijven, verzorgingstehuizen en dagcentra.

Ter gelegenheid van de overhandiging van de brief hielden actievoerders in Lissabon een symbolische demonstratie, waarbij ze zich in handdoeken wikkelden en spandoeken droegen met de tekst: „Lissabon is geen sauna.“

Francisco Ferreira, voorzitter van de milieuorganisatie Zero, zei dat Portugal zich niet alleen moet richten op het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen, maar ook op het aanpassen van gemeenschappen aan de gevolgen van klimaatverandering.

Hij stelde dat steden opnieuw moeten worden ontworpen met het oog op klimaatbestendigheid, waarbij hij wees op de verouderde woningvoorraad van het land: veel woningen zijn niet in staat om in de winter warmte vast te houden of in de zomer koel te blijven, waardoor bewoners worden blootgesteld aan steeds extremere temperaturen.

Ferreira benadrukte ook dat klimaatschuilplaatsen verschillende vormen moeten aannemen, waaronder schaduwrijke buitenruimtes, groene zones en openbare gebouwen met airconditioning, die mensen een veilige plek bieden tijdens periodes van intense hitte.

Klimaataanpassing

De milieugroeperingen beschrijven gemeentelijke klimaataanpassingsplannen als essentieel voor het verbeteren van de veerkracht en stellen dat de vooruitgang veel te traag verloopt.

Ferreira merkte op dat gemeenten verplicht waren om uiterlijk in februari 2024 gemeentelijke klimaatactieplannen op te stellen, maar dat veel daarvan nog steeds niet zijn afgerond.

Hij zei dat de prioriteit nu moet verschuiven van het opstellen van plannen naar het doorvoeren van praktische maatregelen, en waarschuwde dat de steeds zwaardere zomers in Portugal de urgentie onderstrepen van het beschermen van de volksgezondheid en het terugdringen van hittegerelateerde aandoeningen.

Volgens het Portugese Instituut voor Zee en Atmosfeer (IPMA) had het land begin juli 2026 al zes hittegolven meegemaakt, wat overeenkomt met het totale aantal dat in 2025 werd geregistreerd. Die zes episodes waren goed voor 59 dagen met hittegolfomstandigheden in de eerste helft van het jaar, waarbij hittegolven voorkwamen in februari, tweemaal in maart, en nogmaals in april, mei en juni.

Ferreira voegde eraan toe dat de hittegolven dit jaar niet alleen vaker voorkomen, maar ook intenser zijn, met temperaturen die aanzienlijk boven de seizoensgemiddelden liggen.

De milieukoalitie stelt dat klimaatrisico’s niet gelijk verdeeld zijn, aangezien gemeenschappen die in dichtbebouwde wijken wonen met beperkte groene ruimte, veel bestrating, druk verkeer en weinig natuurlijke schaduw bijzonder kwetsbaar zijn voor de gevolgen van extreme hitte.

Maatschappelijke gevolgen

Deze organisaties erkennen dat de aanpassing van steden aanzienlijke investeringen en technische expertise vereist, met name voor kleinere gemeenten.

Ferreira zei dat klimaataanpassingsprojecten vaak moeite hebben om te concurreren met andere lokale prioriteiten, terwijl de kosten ervan de politieke besluitvorming kunnen ontmoedigen, ondanks de voordelen op de lange termijn.

Hij concludeerde dat deze maatregelen weliswaar aanzienlijke initiële uitgaven met zich meebrengen, maar dat ze uiteindelijk de levenskwaliteit van de inwoners zouden verbeteren en op de lange termijn voordeliger zouden blijken door de gezondheids- en sociale gevolgen van extreme hitte te verminderen.

In heel Europa hebben stijgende temperaturen geleid tot steeds frequentere en dodelijke hittegolven, waarbij Portugal, naast Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, de afgelopen jaren te maken heeft gehad met langdurige periodes van uitzonderlijke hitte.