Herhaalt u situaties uit het verleden steeds opnieuw, wordt u geplaagd door 'wat als' of spijt, of besteedt u veel tijd aan piekeren over een gebeurtenis in de toekomst - zelfs een onbelangrijke of ingebeelde - dan bent u misschien een piekeraar.
Simpel gezegd is het de handeling van het geven van veel te veel tijd en aandacht aan een gedachte. Dus, wanneer wordt analyseren meer schadelijk dan nuttig?

Waarom we piekeren

We kunnen overpeinzen in "situaties die zowel reëel als hypothetisch zijn", legt Dr Elena Touroni uit, consultant psycholoog en medeoprichter van de virtuele psychologiekliniek, Mijn Online Therapie (myonlinetherapy.com). Voor veel mensen zijn het sociale situaties; 'Waarom zei ik dat?', 'Wat zal iedereen wel niet van me denken?', of 'Wat bedoelde die tekst nou echt?', maar overpeinzingen kunnen in elk aspect van je leven sluipen.

Vaak gaat het over dingen die nog niet eens zijn gebeurd. "De manier waarop veel mensen beginnen te overdenken is onder het mom van 'voorbereiding' op een situatie," zegt Touroni. "Hoewel dit normaal is en nuttig kan zijn, is het wanneer deze voorbereiding obsessief wordt dat we onszelf in de niet-helpende overdenkingsfase kunnen vinden."

Het kan ook gebeuren bij afwezigheid van andere stimulatie of afleiding. "Als je geest niet actief is, is de kans groter dat je geobsedeerd raakt door onderwerpen waar je niet aan zou denken als je iets leuks aan het doen was," voegt ze eraan toe. Daarom is de nacht vaak de boosdoener.

Wanneer overanalyse het welzijn aantast

Niels Eék, psycholoog en medeoprichter van welzijnsapp Remente (remente.com), zegt dat, hoewel fixatie iets goeds kan zijn om je naar een einddoel te leiden, "als je merkt dat je vaak gefixeerd bent op kleine en onbelangrijke dingen in je leven, wat leidt tot verhoogde gevoelens van stress en angst, is het misschien tijd om een stapje terug te doen en te herbeoordelen wat het is dat je overanalyseert."

Het eerste teken is simpelweg een gedachte veranderen in een zorg of stressfactor totdat het een ongezonde fixatie wordt, legt hij uit. Daarnaast is 'analyseverlamming' een bekende gemoedstoestand binnen het psychologische vak - als je geest zich fixeert op een gedachte of een specifiek onderwerp, hoe groter het lijkt en hoe slechter je je voelt, waardoor je je vaak verlamd voelt door die emoties en niet in staat bent om te handelen op een manier om ze achter je te laten," zegt hij.

Met andere woorden, gewoon veel over iets nadenken lost het probleem niet per se op. Piekeren betekent vaak dat je er zo lang bij stilstaat en zoveel rondjes draait dat je niet in staat bent om actie te ondernemen.

En als dit vaak voorkomt, kan het een negatieve invloed hebben op je welzijn en geestelijke gezondheid.

Touroni merkt op: "Als je niet in staat bent om te stoppen met het steeds maar weer naspelen van ingebeelde situaties, kan dat leiden tot slaapproblemen en moeite om je te concentreren op de situaties waarin je je daadwerkelijk bevindt. Dit kan op zijn beurt leiden tot prikkelbaarheid, meer stress en angst."

Of angst de oorzaak of het gevolg is, is echter moeilijk te zeggen: "Net als bij het kip-en-ei-scenario is het moeilijk te bepalen wat er eerst kwam," zegt Eék.

Hoe je hieruit kunt komen

Ten eerste moet je herkennen wanneer een gedachtepatroon niet goed voor je is. Door het gewoon aan een goede vriend of familielid te vertellen, kun je het gedrag herkennen. Vervolgens kun je praktische actie ondernemen om op te lossen wat je dwars zat - in plaats van te blijven piekeren.

Touroni stelt voor om jezelf af te leiden met een favoriete hobby of door te gaan sporten. Jezelf concentreren op die laatste vijf reps in de sportschool, breien, schilderen, een boek lezen of een instrument bespelen vergt echt concentratie, waardoor je onnodige zelfdestructieve gedachten uit je hoofd kunt verdringen.

Belangrijk is wel dat je voor jezelf zorgt en lief bent voor jezelf. Het is niet jouw schuld en het kan worden afgeleerd, vaak door een beetje meer bewust te zijn. Eék zegt: "Mindfulness of buwustzijn is bijna de tegenpool van dit alles. Het uitgangspunt achter mindfulness is dat je niet te veel nadenkt.

"Het idee is dat mindfulness ons weliswaar laat concentreren op alledaagse dingen als eten en ademhalen, maar dat we onze hersenen niet hoeven uit te putten door over deze aspecten van het leven na te denken, omdat ze deel uitmaken van iets wat we al doen vanaf het moment dat we geboren zijn." Dus gewoon je gedachten afremmen als je merkt dat je in een overpeinzende roes zit, en je concentreren op gewoon ademhalen kan een heel nuttige oefening zijn.

Mindfulness beoefenen kan ertoe leiden dat je je instinct meer gaat vertrouwen en gebruiken - in plaats van voortdurend te overanalyseren - en dat je in plaats daarvan een persoon wordt die actie onderneemt. "Als we bezig zijn met het beoordelen, ontleden en observeren van alles om ons heen, houden we onze geest bezig met onnodige rommel, waardoor hij minder creatief wordt", zegt Eék, en daardoor minder goed in staat is om oplossingen te vinden.

Het opschrijven van je gedachten en zorgen kan je ook helpen om je meer in controle te voelen, zegt Touroni: "Als we dingen opschrijven, voelen ze beter beheersbaar. Het schrijven van dagboeken kan een manier zijn om 'tijd voor zorgen' in te plannen - een speciale tijd per dag die we volledig aan zorgen wijden.

"Als de gedachten eenmaal zijn opgeschreven, zorg er dan voor dat je iets doet dat je aandacht ergens anders naartoe leidt. Je kunt er later, op een gepland tijdstip, op terugkomen - zonder dat [het] je hele dag in beslag neemt."
En soms is een beetje perspectief van buitenaf nodig. "Als overmatig piekeren een grote impact heeft op je geestelijke gezondheid, is het nuttig om met een therapeut te praten die je kan helpen met tools en technieken om ermee om te gaan," zegt Touroni.

PA/TPN